Flaga Wielkiej Brytanii Flaga Polski
Logo youtube Logo facebook Logo twitter Logo pinterest

BLOG

NEWSLETTER

Pn Nieczynne | Wt/Czw/Pt 10-17 | Śr 11-19 | Sb 12-18 | Nd 12-17

Biblia Pauperum. Sztuka uBogich i wykluczonych. Obraz Boga w sztuce ludowej

Warsztaty dla dzieci związane z wystawą - link.

 

Wystawa wykorzystuje najwybitniejsze dzieła z kolekcji Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie. Jej narracja traktuje o chłopskiej interpretacji Biblii i ludowym pojmowaniu świata. Osnuta jest wokół biblijnych i apokryficznych wątków historii Zbawienia, obecnych w sztuce ludowej. Zgromadzone dzieła uzmysławiają nam spójność i ponadczasowość prezentowanej wizji rzeczywistości – za ich sprawą odkrywamy własną tożsamość, przeglądamy się w nich jak w lustrze. To koncepcja bliska nam wszystkim, w zdecydowanej większości wywodzącym się ze świata bliskiego społeczności wiejskiej.

 

Sztukę tworzoną przez ludzi wykluczonych, wyalienowanych i uBogich należy postrzegać jako efekt doświadczeń człowieka, jego zmagań z codziennością. Wynika ona z potrzeb autora, przeżywanych radości i smutków, wyraża stosunek do sacrum, otaczającego świata natury i drugiego człowieka. Nie ma większego znaczenia czy patrzymy na dzieło powstałe przed kilkoma dziesięcioleciami, przed stuleciem czy jeszcze starsze. Człowieczy los zamknięty w kawałku drewna, pozostawiony w postaci odcisku na papierze czy wymalowany na tafli szkła przestaje być czymś lokalnym, prowincjonalnym, może niewartym uwagi. „Produkowane” na własny użytek dzieło nagle ujawnia swój ponadczasowy charakter – przyciąga uwagę całego świata i stanowi o uniwersalizmie tej sztuki.

W gronie ponad stu prac wybranych na wystawę wyodrębnić możemy trzy zasadnicze elementy: klasyczną twórczość warsztatową anonimowych zazwyczaj autorów, dzieła artystów nieprofesjonalnych z lat 50., 60. i 70. ubiegłego wieku oraz realizacje art brut, które to zjawisko było obiektem osobnej refleksji na niedawno prezentowanej ekspozycji „Szara strefa sztuki – polscy twórcy art brut”.

 

„Biblia Pauperum” jest również wydarzeniem kulturalnym, poprzez które Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie włącza się w ogólnopolskie obchody 1050-lecia Chrztu Polski. Jest to zarazem forpoczta ekspozycji stałej, która powstanie w przeciągu kilku lat. Historia warszawskiej kolekcji sztuki ludowej i nieprofesjonalnej sięga lat 50. i 60. XX wieku, a więc czasów, kiedy dyrektorem Muzeum był profesor Ksawery Piwocki. To on dokonał zasadniczego zwrotu w badaniach nad omawianym zjawiskiem, porządkując i nadając powstającemu zbiorowi obecny kształt. Dzieła, które zdaniem innych muzealników nie spełniały kryteriów estetycznych, w profesorze Piwockim – wybitnym historyku sztuki – wywoływały zachwyt oraz uznanie. Tworząc pierwszą i przez długi okres czasu największą kolekcję nurtu art brut i sztuki ludowej w Polsce, zapoczątkował modę na kolekcjonowanie sztuki nieprofesjonalnej. Kolekcja Muzeum Etnograficznego stała się dla swego dyrektora polem doświadczalnym oraz impulsem do napisania szeregu ważnych prac naukowych, w tym rozważań O historycznej genezie polskiej sztuki ludowej.

 

W części wystawy poświęconej wyjściu Izraelitów z Egiptu jest mowa o Faraonach – potomkach biblijnych prześladowców narodu wybranego. W tym miejscu narracja symbolicznie i humorystycznie spotyka się z dziejami uroczystości millenijnych A. D. 1966 oraz z historią rodzimej kinematografii. Obchodzone przed półwieczem tysiąclecie Chrztu Polski było wydarzeniem religijnym, któremu władze PRL-u usiłowały przeciwstawić własne imprezy i świecki sposób świętowania. Aby odciągnąć społeczeństwo od uroczystości kościelnych organizowano wojskowe defilady, występy estradowe czy kiermasze, na których można było kupić deficytowe towary. Również premiera filmu „Faraon” w reżyserii Jerzego Kawalerowicza była ważnym narzędziem propagandy komunistycznej. Dramat zatroskanego o dobro państwa władcy Ramzesa (w tej ponadczasowej roli Jerzy Zelnik) i jego ostry konflikt ze staroegipską religią reprezentowaną przez kapłanów był dla władz wymarzonym obrazem filmowym i ostrzem krytyki wymierzonym w Kościół i Episkopat. Nic więc dziwnego, że 9 kwietnia prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński pisał: „ile imprez szykuje miasto, byleby przeszkodzić obchodom kościelnym. Ulice są pokryte napisami, sprowadzono cyrk, zapowiadają «Faraona» po bajecznie niskiej cenie. […] I po cóż to wszystko – by dokuczyć własnym obywatelom”.

 

Ostatecznie komunistom nie udało się oderwać wiernych od obchodów tysiąclecia Chrztu Polski. W dniach 14-16 kwietnia 1966 roku w Gnieźnie odbyły się centralne uroczystości kościelne, incydentalnie zakłócane armatnimi salwami. A Faraony? – informacji o nich warto samodzielnie poszukać na wystawie.

 

Drogi Widzu! Jeśli już obejrzałeś naszą wystawę – wpisz się do księgi pamiątkowej i poleć „Biblię Pauperum” znajomym na Facebooku, Instagramie lub Twitterze. Jeśli chciałbyś dowiedzieć się więcej o ludowym chrześcijaństwie, polecamy książkę autorstwa profesor Magdaleny Zowczak „Biblia ludowa. Interpretacje wątków biblijnych w kulturze ludowej” (Wrocław 2000).

 

Wystawa dofinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz budżetu Samorządu Województwa Mazowieckiego.

 

Prezentujemy również nowo zakupioną kolekcję sztuki ludowej ze zbiorów Andrzeja Delinikajtisa. Projekt „Zakup kolekcji polskiej sztuki ludowej ze zbiorów Andrzeja Delinikajtisa” został dofinansowany ze środków programu „Kolekcje muzealne” Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz dotacji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego.

 

Wystawa wirtualna - link

Logo MKiDN
Logo PRNSS

Copyright © 2015 Ethnomuseum.
Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie.
Wszelkie prawa zastrzeżone.
tel. (22) 827 76 41 do 46 wew. 253

Logo RPO
Logo BIP